Barış Makale ERKE

Barış DAĞDEVİREN

Mechanical Engineer

ERKE Sürdürülebilir Bina Tasarım ve Danışmanlık

 

 

İnsanlar, yaz aylarında sıcak hava şartlarından, kış aylarında soğuk hava şartlarından uzaklaşmak ve belli bir konfor seviyesinde olmak isterler. Bu konforu sağlayabilmek amacıyla ısıtma ve soğutma sistemlerine ihtiyaç doğmuştur.
Hayatımızın genelini geçirdiğimiz binalar enerji tüketiminin en çok gözlendiği alanlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Binalarda tüketilen enerjinin büyük bir bölümünü ısıtma ve soğutma sistemlerinin oluşturduğu bilinmektedir. Son yıllarda hızla gelişen sanayileşme ve modern yaşamın getirdiği gereklilikleri göz önünde bulundurursak doğal kaynaklar hızla tüketilmekte ve enerjinin önemi daha da artmaktadır. Bu durumda enerjinin nasıl daha verimli olarak kullanılabileceği, tasarruf planları, sürdürülebilirlik kavramı gibi konular dünya üzerinde öne çıkmaya başlamış ve bu konularda çalışmalar yapılması ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bunlarla ilgili her ülkede sürekli olarak yenilenen yönetmelikler, standartlar ve sertifikasyon sistemleri gibi teşvik edici unsurlar geliştirilmektedir.
Türkiye kendi enerjisinin çok azını üretebilmekte ve ilerleyen her süreçte daha da fazla enerji tüketmektedir. Bu nedenle ülkemizde sürdürülebilirlik ve enerji verimliliği adına gerekli önlemler alınmalı ve yönetmeliklere uygun yalıtımlı binaların uygulanması adına gerekli adımlar atılmalıdır.
Bu bağlamda dünyada ve ülkemizde yaygın olarak kullanılan LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) ve BREEAM (BRE Environmental Assessment Method) gibi yeşil bina sertifikasyon sistemlerine talep her geçen gün artmaktadır. Yeşil bina sertifikasyon sistemleri sayesinde daha verimli, daha sağlıklı ve sürdürülebilir yapılar ortaya çıkmaktadır.
Isıtma ve soğutma sistemleri LEED yeşil bina sertifikasyon sisteminde birden çok krediye direkt olarak etki etmektedirler.
Enerji ve Atmosfer başlığı altında Minimum Enerji Performansı önkoşulu bulunmaktadır. Bu önkoşulun altında Enerji Performansının Optimize Edilmesi kredisi bulunmaktadır. Isıtma ve soğutma sistemlerinin en çok etkisinin bulunduğu kredidir. Ayrıca bu kredi LEED yeşil bina sertifikasyon sisteminde en çok puanın alınabildiği kredidir. Minimum Enerji Performansı kredisinde v3 projelerinde ASHRAE 90.1-2007 standartlarına göre, v4 projelerinde ise ASHRAE 90.1-2010 standartlarına göre bir tasarımın yapılması istenmektedir. ASHRAE standartlarında yalıtım U değerleri, kullanılacak sistemlerin performans değerleri ( COP, EER), motor güçleri, fan güçleri gibi standartlar bulunmaktadır. Yapılacak tasarımın enerji modellemesi simülasyonlarından alınacak sonuçlara göre ASHRAE standartlarından v3 projelerinde %10, v4 projelerinde ise %5 daha enerji verimli olması gerekmektedir. Enerji Performansının Optimize Edilmesi kredisinde enerji verimliliği performansının önkoşulun üzerinde olması durumunda v3 ve v4 projeleri için sırasıyla en fazla 18 puan ve 19 puan alınabilmektedir.
Yine Enerji ve Atmosfer başlığı altında Temel Seviye Soğutucu Akışkan Yönetimi önkoşulu bulunmaktadır. Isıtma, soğutma, havalandırma sistemlerinde kullanılan soğutucu akışkanların CFC içermemesi beklenmektedir. Ön koşulun altında bulunan İleri Seviye Soğutucu Akışkan Yönetimi kredisiyle soğutma sistemlerinde dolaşan soğutucu akışkan şarj miktarlarına ve tiplerine göre belli bir seviyenin altında olması ya da doğal soğutucu akışkanların kullanılması beklenmektedir. Soğutma sistemlerinin doğaya verdiği zararın azaltılması hedeflenmektedir. Kredinin sağlanması durumunda v3 projelerinde 2 puan, v4 projelerinde 1 puan alınabilmektedir.
Binalarda kullanılan ısıtma, soğutma, havalandırma, iç aydınlatma, dış aydınlatma gibi sistemlerin Temel Test ve Devreye Alma önkoşulu kapsamında üretici servis tarafından ön fonksiyon testleri, performans testleri yapılarak doğru bir şekilde devreye alınması gerekmektedir. Bina kullanıcılarının konforunun sağlanması için bu sistemlerin sorunsuz bir şekilde çalışıyor olması gerekmektedir. Bu ön koşulun altında bulunan İleri Seviye Test ve Devreye Alma kredisiyle binada kullanılan sistemlerin bağımsız bir test ve devreye alma kuruluşu tarafından tasarım aşamasının en başından itibaren sürece dahil edilerek gerekli takip ve kontrolleri yapması beklenmektedir. Bu test ve devreye alma kuruluşunun benzer ölçekte en az iki proje referans göstermesi ve bina kullanıma açıldıktan 10 ay sonra bir enerji etüdü yapacağını sözleşmede taahhüt etmesi gerekmektedir. v3 projelerinde bu gerekliliklerin yerine getirilmesi durumunda krediden 2 puan alınabilmektedir. v4 projelerinde ise ek olarak termal kamera ve blower door test uygulaması ile cephe test ve devreye alma sürecinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu gerekliliklerin yerine getirilmesiyle krediden 6 puan alınabilmektedir.
İç Mekan Kalitesi başlığı altında ısıl konfor tasarımının v3 projelerinde ASHRAE 55.1-2004, v4 projelerinde ise ASHRAE 55.1-2010 standartlarına uygun olarak yapılması gerekmektedir. Bu durum da direkt olarak ısıtma ve soğutma sistemlerine etki etmektedir. Ayrıca bina kullanıcılarının kendi ısıl konforunu kontrol edebilmesi istenmektedir. Bireysel kullanılan mahaller ve özel mahallerde (toplantı odası, sınıf, konferans salonu gibi) tek bir termostat kontrolü yeterli olurken, açık ofislerde her iki kişi için bir termostat kontrolü bulunması gerekmektedir. v3 projelerinde ısıl konfor tasarımı ve ısıl konforun kontrol edilebilirliği ayrı iki kredi olup 1’er puan alınabilirken, v4 projelerinde tek bir kredinin gerekliliğidir ve 1 puan alınabilmektedir.
Sonuç olarak ısıtma ve soğutma sistemleri v3 projelerinde 24 puan, v4 projelerinde 27 puana direkt etki etmektedirler. Binalarda kullanılacak sistemler ve uygulamaları sertifika seviyesinde belirleyici olabildiği gibi, bu sistemlerin kullanıldığı yapılar gerek enerji verimli gerekse çevre dostu olmaları sayesinde özendirici ve örnek yapılar olacaklardır.