Her geçen gün üretim ve tüketim faaliyetlerinin artışı sebebiyle,  doğal çevre üzerindeki etki gözle görülebilir hale gelmiştir. Doğal kaynakların bu denli tahribatı da bizleri bu etkileri minimize edecek uygulamalara yönlendirmiştir. İnşaat sektöründe karşılaştığımız yeşil bina derecelendirme sistemleri de bu uygulamalardandır. Ülkemizde sertifika almış binalar incelendiğinde bu sistemlerden, Amerikan Yeşil Binalar Konseyi’nin oluşturduğu LEED’in en çok tercih edilen yeşil bina sertifikasyon sistemi olduğu belirlenmiştir. LEED sertifikası, bina kapsamındaki sürdürülebilirlik uygulamalarına ek olarak projelerde yağmur suyu yönetimi,ısı adası etkisini azaltma, yeşil çatı, peyzaj alanlarında yerel bitkilerin kullanımı gibi uygulamalara da yönlendirmektedir. Peyzaj alanları özelinde bakıldığında ise GBCI (Green Business Certification Inc.) sertifikasyon programlarından SITES sertifikası, sürdürülebilir peyzaj ve kampüs alanları tasarlamada LEED sertifikasının tamamlayıcısı olarak görülmektedir.

SITES sertifikası, yapılaşmış çevrenin en önemli parçası olan peyzaj alanlarının gelişimi ve yönetimi ile birlikte; doğal kaynakların korunmasının, halk sağlığı, yaşam kaliyetinin artışı ve işletme giderlerini azaltmada önemli bir rol oynamaktadır. SITES gereklilikleri genel anlamda saha bileşenlerini koruma, yönetme, restore etme ve verimli ekosistemler yaratmayı sağlamaktadır. Bu sertifikasyon sisteminde de LEED’e benzer şekilde; yapılması zorunlu olan çeşitli “Ön Koşullar” ve yapıldığı taktirde puan kazanılan “Krediler” bulunmaktadır. Sertifikayı alabilmek için ön koşullara ek olarak 200 puan üzerinden minimum 70 puan alınması gerekmektedir.

SITES sertifikası kapsamındaki gereklilikler şu ana başlıklar  altında değerlendirilmektedir;

  • Saha Koşulları

Bu kapsamda hassas arazilerin korunması hedeflenmiştir. Proje alanının altyapı ve ulaşım hizmetlerinin bulunduğu, sel riskinin olmadığı bir noktada seçilmesi beklenirken, ayrıca sucul ekosistemi ve tehlike altındaki türleri koruyucu bir yaklaşım gerekmektedir.

  • Tasarım Öncesi Değerlendirme ve Planlama

Saha koşullarının ayrıntılı değerlendirmesi ve sürdürülebilir sonuçlar elde edebilmek için seçeneklerin araştırılması bu kapsamdadır. Bitki örtüsü ve toprak koruma bölgelerinin oluşturulmasıyla birlikte saha yönetim aktivitelerinin, belirlenen sürdürülebilirlik kriterleri çerçevesinde ilerlemesi beklenmektedir. Ayrıca ilgili tüm disiplinlerin birarada çalışması ve farklı kullanıcı sınıflarının ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir tasarım yönlendirilmektedir.

  • Mekan Tasarımı: Su

Yağmur suyunun  ve yüzeysel akışın yönetilmesi, peyzaj sulamada su kullanımının azaltılması, tahrip olmuş ekosistemlerin ekolojik işlevlerini, bütünlüğünü tekrar sağlayarak sucul ekosistemlerin sağlıklı çalışmasını desteklemek amaçlanmaktadır.

  • Mekan Tasarımı: Toprak ve Bitki Örtüsü

İnşaat sırasındaki toprağa verilecek zararların minimize edilmesi, istilacı bitkilerin kontrolü ve yönetimi, yerel ve iklim şartlarına uygun bitki seçimi, ısı adası etkisini azaltma ve bitkillendirme yoluyla binaların enerji tüketimlerini minimize etme bu kategori altında dikkat edilen konuların bir kısmını oluşturmaktadır.

  • Mekan Tasarımı: Malzeme Seçimi

Malzeme seçimi kapsamında ahşap kullanımına sınırlamalar getirilmekte ve sertifikalı ahşap kullanımına yönlendirmektedir. Sert zeminlerin ömrünü uzatabilmek amacıyla düzenli bakım yapılması beklenmektedir. Yerel ve geri dönüştürülmüş içeriğe sahip malzeme kullanımının yanı sıra malzemelerin yeniden kullanımı ve tekrar geri dönüşümünün sağlanması malzeme seçimi kapsamında dikkat edilen konulardandır. Kaynak tüketimini azaltan, insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri en aza indiren üreticilerin malzemelerini kullanarak malzeme üretiminde sürdürülebilirlik desteklenmektedir.

  • Mekan Tasarımı: Halk Sağlığı ve Refahı

Kültürel ve tarihi önemi olan alanların korunması yönlendirilmektedir. Maksimum şekilde sahaya erişim ve güvenliğin sağlanacağı  tasarım yapılmasının yanısıra  yönlendirme elemanlarının  tasarımı ile de kişilerin konforlu olarak alanda dolaşabilmeleri hedeflenmektedir. Tasarımda aynı zamanda fiziksel ve sosyal aktiviteleri destekleyici bir yaklaşım olması beklenmektedir.  Ayrıca yerel ve organik ürünlere erişimin sağlanabilmesi için proje alanında gıda üretimi yapılması desteklenmektedir.

  • İnşaat Aşaması

İnşaat sırasında kirliliğin azaltılması, bu sırada çıkan atıkların yeniden kullanımı, toprağın korunması ve zarar gören toprağın rehabilitesi bu kapsamda dikkat edilen konulardandır.

  • İşletme ve Bakım

İşletme sırasında atık yönetimi sağlanmakta, pestisit ve gübre kullanımına kısıtlamalar getirilmekte, dış mekanda enerji tüketimini azaltacak önlemler alınmakta ve yenilenebilir enerji kaynaklarıın kullanımı hedeflenmektedir. Ayrıca peyzaj bakımı sırasında hava kalitesinin korunması için yapılan uygulamalar da “İşletme ve Bakım” başlığı altında değerlendirilmektedirler.

  • Eğitim ve Performans Ölçümü

Kullanıcılara sürdürülebilirlik bilincinin aktarılabilmesi ve farkındalık yaratmak bu başlık altındaki temel hedeftir. Ayrıca bağımsız bir kuruluş, yapılan uygulamaları izlemekte ve herhangi bir performans düşüsü olmasıyla birlikte iyileştirme uygulamaları yapılmaktadır.

  • İnovasyon ve Ekstra Performans

Mevcut puanlama sisteminin dışında, inovatif örnekler ve performans kriterleri oluşturarak ek puan alınabilmektedir. Ayrıca bazı kredilerden ekstra performans sergilenmesi ile de puan alınabilmektedir.

                                    Dilara Nur KESKİN

Şehir Plancısı

LEED AP ND, Green Globe Auditor